کمبود نیروی متخصص در سال ۲۰۲۵ همچنان یکی از مهمترین چالشها برای بازار کار و اقتصاد آلمان باقی مانده است. با وجود رکود اقتصادی، افزایش نرخ بیکاری و کاهش تعداد موقعیتهای شغلی نسبت به سالهای گذشته، شرکتها همچنان از کمبودهای قابلتوجه گزارش میدهند: در مارس ۲۰۲۵ بیش از ۳۸۷٬۰۰۰ موقعیت شغلی فاقد تقاضای نیروی کار متخصص می باشند. در مقایسه آمار بینالمللی، آلمان با نرخ کمبود نیوری متخصص ۸۶٪ در صدر قرار دارد – بهمراتب بالاتر از میانگین جهانی ۷۴٪.
کدام بخشها بیش از همه تحت تأثیر قرار گرفتهاند؟
گروههای شغلی با بیشترین موقعیتهای خالی شامل مشاغل فروش (مانند خردهفروشی) و مشاغل سلامت پزشکی (مانند پرستاری) هستند. در میان گروههای شغلی با بیشترین موقعیتهای خالی، تعداد زیادی از مشاغل فنی و دستی نیز دیده میشوند.
در مشاغل دچار کمبود، زمان خالیماندن موقعیتها گاه بیش از ۲۸۰ روز است. یعنی کارفرمایان باید بهطور میانگین حدود سهچهارم سال منتظر بمانند تا بتوانند موقعیت شغلی اعلامشده را با فرد مناسب پر کنند. بهویژه در مشاغل حوزه ساختوساز، زمان خالیماندن موقعیتها بهطور قابلتوجهی طولانیتر است. بسیاری از شرکتهای فنی و دستی نیز سالهاست از کمبود کارآموز شکایت دارند. در سال ۲۰۲۳، تعداد موقعیتهای آموزشی خالی در آلمان بیش از ۷۳٬۰۰۰ مورد بوده و رندی افزایشی داشته است.
علل کمبود نیروی متخصص – و راهحلهای ممکن
علل فعلی کمبود نیروی متخصص در آلمان نتیجه چند روند تشدیدشونده و کمبودهای ساختاری هستند. بحثهای موجود در سیاست، اقتصاد و علم، عوامل اصلی را چنین معرفی میکنند: تغییرات جمعیتی، شکافهای فزاینده در صلاحیتها، مشارکت محدود برخی گروهها در بازار کار، و ادغام ناکافی مهاجران.
تغییرات جمعیتی بهویژه در کاهش جمعیت فعال اقتصادی نمایان است: در سال ۲۰۲۴، میانگین سن در آلمان به ۴۴.۹ سال رسیده، در حالی که تعداد افراد در سن اشتغال در حال کاهش است. تا سال ۲۰۳۵، با بازنشستگی نسل «بیبیبومر»، طبق پیشبینی مؤسسه تحقیقات بازار کار و حرفه (IAB). حدود ۷ میلیون نیروی متخصص کمتر در دسترس خواهد بود
علاوه بر این، ظرفیتهایی در میان افراد بیکار وجود دارد که میتوانند از طریق آموزش مجدد و دورههای تکمیلی وارد مشاغل مورد نیاز شوند. همچنین بهبود سازگاری میان شغل و خانواده میتواند مؤثر باشد. نرخ اشتغال اخیراً حدود ۸۱٪ بوده است. در این میان، نرخ اشتغال مردان بالاتر از میانگین و نرخ اشتغال زنان پایینتر از آن بوده است. علت اصلی این تفاوت جنسیتی، نقش سنتی زنان در مراقبت از کودکان است. افزایش اشتغال زنان اغلب بهعنوان کلید اصلی مقابله با کمبود نیروی متخصص تلقی میشود.
برخی صنایع نیز در خارج از کشور بهدنبال جذب نیروی کار متخصص هستند تا موقعیتهای خالی را پر کنند. پیشبینی میشود که در سالهای آینده، تعداد مهاجران باید بالا باقی بماند تا اقتصاد آلمان نیروی انسانی کافی در اختیار داشته باشد.
نتیجهگیری:
بنابراین، کمبود نیروی متخصص تنها مشکل برخی صنایع نیست، بلکه ریشه در تلاقی عوامل جمعیتی، آموزشی، سیاستهای بازار کار و ادغام ناکارآمد ظرفیتهای داخلی و بینالمللی دارد. تأمین پایدار نیروی متخصص باید علاوه بر مهاجرت، بهطور جدی بر آموزش، دورههای تکمیلی، بهبود شرایط اشتغال برای زنان و سالمندان، و فرهنگ کاری نوآورانه تمرکز داشته باشد.